ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΤΑΒΛΙ
ΙΟΥΝΗΣ 2026/ Το δοκίμιο αυτό γράφτηκε το 2024(!) με ‘μένα έξω φρενών ως μέσος μαθητής της δευτέρας λυκείου, ανήμπορος να παίξω μια παρτίδα τάβλι, εν μέσω άλλων γνωστών δραστηριοτήτων, εντός των απανταχού λυκειακών προαυλίων μας. Επειδή καλοκαιράκι έχουμε και γενικώς διάφορα στερεότυπα «αισθητικής» αξίωσης βασανίζουν κοσμάκι, με το τραγικό αποτέλεσμα να είναι ένα χαμένο ονειρικό καλοκαίρι, θυμήθηκα αυτό το κείμενο μου, που ουσιαστικά είναι μια ψύχραιμη αποδόμηση ενός στερεοτύπου… Κατά τα άλλα, φροντίστε να είστε ελεύθεροι και ωραίοι άνθρωποι, any way the wind blows και προπαντός go with the flow. Περνάτε όμορφα, μη φοβάστε τους λαγοκέφαλους έστω και στατιστικώς, αγαπάτε, εμείς θα τα πούμε από Σεπτέμβρη. Ως τότε σας φιλώ και σας χαιρετώ, CIAO!
Υγ: ο Ηλίας Πετρόπουλος γεννήθηκε στις 26 Ιουνίου του 1928 και πέθανε στις 3 Σεπτεμβρίου του 2003. Ένας ξεχωριστός δημιουργός και έντονο το contrast, που για αυτό και τον αγαπώ.
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ
Η ΑΝΑΓΚΗ να αποσαφηνιστούν τα διάφορα στερεότυπα είναι διαχρονική, αφού διαχρονικά ο άνθρωπος εξελίσσει και εξελίσσεται δια της κοινωνικής του δράσης. Αυτή η κοινωνική δράση συντίθεται τόσο απ’ την ιδιωτική όσο και απ’ τη δημόσια πράξη, ο βίος είτε χαρακτηρίζεται κοινωνικός-δημόσιος, είτε χαρακτηρίζεται αντικοινωνικός ή ιδιωτικός επηρεάζει εξίσου την εξέλιξη της κοινωνίας. Αύτη η σύνθετη διαδικασία έχει τις δυσκολίες της. Το άτομο και ειδικά ο νέος άνθρωπος που ζει έντονα, δηλαδή πράττει, έρχεται αργά ή γρήγορα αντιμέτωπος με κάποια στερεοτυπική αντίληψη, η οποία στη χειρότερη περίπτωση είναι η κατεστημένη παρανόηση ή ανοησία ή μια «κοινή λογική».
ΑΥΤΗ Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, τολμώ να πω, πως είναι συνηθισμένη, αναμενόμενη και υγιής! Υγιής; Βεβαίως, αν δεν υπάρξει η σύγκρουση με το παλιό, το χρεοκοπημένο, πώς θα δημιουργηθεί το νέο πολύτιμο κράμα μας; Και εκείνο ακόμα είναι αναγκαίο να αμφισβητηθεί απ’ τους επόμενους, πριν να βαλτώσει όλη η κοινωνία, πριν να ευνουχιστούν, απ’ το παλαιό, τα νέα πνεύματα. Αυτά τα στερεότυπα καλούμαστε να καταρρίψουμε στο διάβα μας, εμείς οι Καινοί Νόες!
Αυτό, λοιπόν, το δοκίμιο, στην όποια έκταση του και την όποια αξία του, το μόνο που προσδοκώ είναι να αμφισβητηθεί και να αποκαλυφθεί η αισχρότητα των στερεοτύπων απέναντι στο τάβλι. Με διάθεση διαφωτιστική και με κέφι τα παιχνίδια του Κόσμου μας είθε να τοποθετηθούν σε τραπέζια και παρέες νέων, που θα χαμογελούν, θα ερωτεύονται και θα δημιουργούν.
ΤΟ ΤΑΒΛΙ
Το τάβλι είναι ένα επιτραπέζιο παιχνίδι για δύο άτομα, τα οποία όσο περισσότερο αγαπούν και παθιάζονται με το παιχνίδι διεκδικούν επάξια τον τίτλο «ταβλαδόροι». Είναι ήδη γνωστή η λαϊκή καταγωγή του παιχνιδιού, το οποίο συντροφεύει τους θαμώνες των καφενείων, αλλά συχνά αποτελεί και λόγο συνάντησης ανθρώπων.
Η προέλευση του παιχνιδιού όπως το ξέρουμε σήμερα δεν είναι ξεκάθαρη. Εντοπίζεται, όμως, σε πολλές περιπτώσεις διαχρονικά η ίδια λογική, όπως το διεθνές «Back-gamen», η διεθνής εκδοχή του τάβλι θα έλεγε κανείς, το οποίο διαδόθηκε στην Ευρώπη και την Αμερική, με αξιοσημείωτο γεγονός την έκδοση των κανόνων του παιχνιδιού το 1743 απ’ τον Edmund Hoyle. Ακόμα, η διαλεκτική του τάβλι, δηλαδή η στρατηγική διαχείριση πουλιών πάνω σε ένα, κανονισμένο από διάκοσμο-μοτίβο, ταμπλό μπορεί να εντοπιστεί και σε αρχαιολογικά ευρήματα, όπως διακοσμημένα ταμπλό επιτραπέζιων παιχνιδιών απ’ τη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο.
Ήδη αναφέρθηκα στο τάβλι ως επιτραπέζιο παιχνίδι και αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Τα επιτραπέζια παιχνίδια συμβάλλουν σε ένα πολύ κρίσιμο φαινόμενο: Τη συνάντηση των ανθρώπων. Φυσικά δεν είναι το μόνο μέσο, το οποίο οδηγεί στη συνάντηση, πάντως είναι ένα τέτοιο μέσο με δύο μοναδικά πλεονεκτήματα. Πρώτον, ευχαριστεί τον παίκτη, επειδή νιώθει ότι κάτι έκανε π α ρ έ α, μ α ζ ί με κάποιον άλλο, ανεξαρτήτως της ασήμαντης νίκης ή ήττας. Δεύτερον, δεν απουσιάζει διόλου η στρατηγική σκέψη, το οποίο είναι ζητούμενο για ένα πραγματικό επιτραπέζιο παιχνίδι.
Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί οι οποίοι αμφισβητούν τον ωφέλιμο ρόλο του τάβλι, συγκρίνοντάς το αυτόματα με το σκάκι ή παρομοιάζοντας το αδίκως με μια μορφή τζόγου. Είναι κρίσιμο να γίνει μια αντικειμενική εκτίμηση του παιχνιδιού πριν από οποιαδήποτε σύγκριση ή παρομοίωση. Η αιτία αυτών των κριτικών είναι βασικά η χρήση ζαριών στο τάβλι και η έννοια του τυχαίου, που φέρουν τα τελευταία. Τα ζάρια ακόμα και αν τα θεωρήσουμε ως παράγοντα τυχαιότητας, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι αποτελούν παράγοντα περιοριστικό για τον παίκτη, ο οποίος δε δρα σύμφωνα μόνο με το αποτέλεσμα της ζαριάς, αλλά προσπαθεί να παίξει με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο σύμφωνα με το δικαίωμα που του δίνει η ζαριά, σε συνδυασμό όμως με όλες τις κινήσεις που προηγήθηκαν και όσες πιθανές στρατηγικές κινήσεις μπορούν να ακολουθήσουν. Αν όλη αυτή η πολυπαραγοντική διαδικασία δεν ορίζει στρατηγική και ανάγκη για καλλιέργεια της στρατηγικής σκέψεις, τότε τι είναι;
Ενώ η στρατηγική φύση του τάβλι είναι αυταπόδεικτη, η κατηγορία του τζόγου παραμένει. Πάλι το ζάρι ευθύνεται, όμως σε αυτή την περίπτωση τα πράγματα είναι πιο απλά. Αυτή η κατηγορία σήμερα δεν ευσταθεί, πέραν από τυχαίες περιπτώσεις τις οποίες δε γνωρίζω και σίγουρα θα ‘ναι μεμονωμένες. Στο παρελθόν, όμως, όντως το τάβλι χρησημοποιήθηκε περιστασιακά για τζόγο σε καφενεία, επειδή το τάβλι ήταν νόμιμο παίγνιο ενώ τα χαρτιά όχι. Οι θαμώνες υποδύονταν ότι έπαιζαν τάβλι, ενώ έπαιζαν ζάρια, μπαρμπούτι, όμως οι «μπασκίνες» δεν μπορούσαν να κατασχέσουν τα χρήματα, όπως αναφέρει ο Ηλίας Πετρόπουλος στο «Ο τουρκικός καφές εν ελλάδι».
Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΦΟΒΙΑΣ
Στις συζητήσεις μου με διάφορους, σχετικά με το τάβλι, κυρίως με όσους κραυγάζοντας το απέρριπταν, το καταδίκαζαν, το σνόμπαραν, εξαιτίας της τάχα υψηλής, σύγχρονης, της μικροαστικής τελικά αισθητικής τους· σε αυτά τα άτομα με αφορμή το τάβλι παρατήρησα την «αισθητική της αυτοφοβίας».
Η αυτοφοβία είναι ψυχιατρικός όρος, συγκεκριμένα πρόκειται για τη φοβία κάποιου να μείνει μόνος και κατ’ επέκταση η φοβία του ίδιου για τον εαυτό του. Αυτή, λοιπόν, η νοσηρή κατάσταση έχει εξελιχθεί σε κανόνα αισθητικής για πάρα πολλούς. Φοβούνται φριχτά ό,τι υπάρχει γύρω τους, γιατί αυτά τα κοντινά δεν θα δημιουργούν την ψευδαίσθηση του εξωτικού πουλιού. Το τάβλι για αυτό το απορρίπτουν πεισματικά διάφοροι, είναι λαϊκό και ό,τι είναι γνησίως λαϊκό (βλ. ρεμπέτικο) χρειάζεται βαθειά αισθητική αντίληψη για να το εκτιμήσεις και να το αποδεχθείς ή να το απορρίψεις. Όμως αυτή η απόρριψη πρέπει να είναι ουσιαστική και ψύχραιμη, διότι η υπόθεση είναι ουσιαστική περίπτωση συναίσθησης.
Η ικανότητα του να νιώθει κανείς είναι πολύ πιο σημαντική απ’ το να μπορεί να κατανοεί. Η πρώτη επαφή και έπειτα η πιο καθοριστική είναι αυτή που θα νιώσουμε κάτι και το αυθόρμητο συναίσθημα θα γίνει κατευθυντήρια γραμμή για την όποια εξέλιξη. Το ζήτημα είναι ότι η ανασφάλεια του ελλιπούς εαυτού δεν επιτρέπει συνήθως να νιώθει κανείς καθαρά, παρά κατασκευάζει μια λογική καλού-κακού, ακολουθεί τη μόδα, γίνεται ένας άθλιος καταναλωτής με άποψη..! Φυσικά, τέτοιες τραγελαφικές περιπτώσεις βρίσκουν απάντηση μόνο στη σάτιρα και τη σφοδρή κριτική, σαν αυτή του Τζιμάκου (Πανούση) ή στην καταπληκτική αδιαφορία όσων πορεύονται με κάποια αισθητική, χωρίς να χάνουν καιρό με τις πομπώδεις μετριότητες.
Η Αισθητική ποτέ δεν είναι κάτι εύκολο, ούτε κάτι συγκεκριμένο και σωστό. Αντιθέτως, είναι κάτι προσωπικό και για αυτό είναι ανάλογη του προσώπου. Έτσι, αυτές οι γελοιότητες δεν έχουν καμία σημασία, «Άνευ σημασίας, άνευ ουσίας» όπως μας συντρόφευσε το κομμάτι του Δημήτρη Πουλικάκου.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Αν και αυτό το σύντομο δοκίμιο αφορά το τάβλι, τα συμπεράσματα από μια απλή επιχειρηματολογία βάσει των δεδομένων δεν αφορούν αποκλειστικά το τάβλι. Η πραγματική προσπάθεια έγκειται στο να υπογραμμισθεί ότι δεν γίνεται διάλογος όταν απορρίπτονται πράγματα με μια ψευδολογική ή μια αισθητική του συρμού, αβασάνιστα, εύκολα και με περίσσιο θράσος.
Ακόμη, δεν ανήκουμε στην εποχή του ποινικοποιημένου ρεμπέτικου, του έθνους των λευκοντυμένων Ελλήνων που πάνε στο μέλλον πατώντας στο κενό ή σε κάποια ουτοπική Αναγέννηση του πνεύματος. Έτσι, η διαμαρτυρία, απέναντι στα στερεότυπα που μας βασανίζουν κάθε φορά, έμπρακτα είναι η λύση που οφείλουμε σε εμάς. Πέραν αυτών, θα ήταν αποτρόπαιο να συμβιβαζόμαστε με μια κοινωνία που πρέπει να ενταχθούμε, ενώ ανήκουμε στην κοινωνία μας και όλες οι δυνατότητες είναι στα χέρια του καθένα. Αντισταθείτε στο συμβιβασμό που σβήνει το πρόσωπο σας, ακόμα και αν αυτό αφορά το τάβλι. Το παιχνίδι είναι βασικό μέρος του Κόσμου που φτιάχνει ο καθένας.
Η ΕΙΚΟΝΕΣ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΒΡΕΘΗΚΑΝ ΣΕ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ Η ΕΜΠΝΕΥΣΗ
ΓΙΑ ΑΥΤΗ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΣΕ
ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ
ΤΟΥ. ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΤΗΚΕ
ΩΣ ΕΝΔΕΙΞΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ
ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΙΟΥΣΗ
ΑΠΕΝΑΝΤΙ
ΣΤΗ ΣΝΟΜΠΑΡΙΑ
ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ
ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΩΝ ΠΟΥ ΤΡΑΚΑΡΟΥΜΕ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ.
ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΙΟΥΝΗΣ ΤΟΥ 2024.
Δ.Κ.
